Ku: Yaya Mulyana A. Aziz
KURBAN tina UU ITE di antarana mahasiswa ITB anu nyieun meme présidén jeung mantan présidén keur silih babacokan. Pulisi tungtungna ngalakukeun panangkepan ka nu boga akun X @reiayanyami di Bandung dina tanggal 6 Méi 2025. Nu kacatet jadi tersangka tuluy ditahan ti mimiti 7 Méi di rumah tahanan Bareskrim.
Pulisi awalna rek nahan nepi ka 26 Méi 2025 saméméh ahirna nampa panangguhan panahanan. SSS ditetepkeun minangka tersangka sarta dijerat ku Pasal 45 ayat (1) juncto Pasal 27 ayat (1) jeung Pasal 51 ayat (1) tina Undang-Undang Informasi jeung Transaksi Elektronik atawa UU ITE.
Tersangka diduga ngalakukeun pidana manipulasi atawa nyieun informasi atawa dokumén éléktronik nu siga-siga data asli. Jeung atawa unggah dokumén éléktronik nu miboga eusi nu ngagangu tatanan susila. Kontroversi Pasal 27 UU ITE Pasal ieu ngatur ngeunaan laku lampah nu dilarang patali jeung eusi (kontén) nu dianggap ngalanggar norma jeung hukum di dunya maya.
Struktur Pasal 27 UU ITE: Pasal ieu diwangun ku opat ayat, nu masing-masing ngatur larangan ka jenis kontén nu béda-béda: Ayat (1): Ngalarang sebaran, transmisi, jeung/atawa nyieun aksés kana informasi atawa dokumén éléktronik nu ngandung unsur nyasabkeun kana kasusilaan. Ayat (2): Ngalarang sebaran, transmisi, jeung/atawa nyieun aksés kana informasi atawa dokumén éléktronik nu ngandung unsur judi. Ayat (3): Ngalarang sebaran, transmisi, jeung/atawa nyieun aksés kana informasi atawa dokumén éléktronik nu ngandung unsur panistaan jeung/atawa ngarumasa harga diri. Ayat (4): Ngalarang sebaran, transmisi, jeung/atawa nyieun aksés kana informasi atawa dokumén éléktronik nu ngandung unsur paksaan jeung/atawa ancaman.
Tina pasal 27 ayat 1 nu dituduhkeun ka mahasiswa ITB, ieu kateranganana: Ayat (1) – Muatan Melanggar Kasusilaan: Unsur laku lampah: Mendistribusikeun (nyebarkeun), mentransmisikeun (ngirimkeun antar sistem éléktronik), jeung/atawa nyieun aksés ka pihak lianna. Unsur eusi: Informasi atawa dokumén éléktronik nu eusina dianggap nyieun kaganggu kana kasopanan umum.
Interpretasi: Unsur “melanggar kesusilaan” sering jadi perdebatan sabab gumantung kana nilai budaya jeung moral nu beda-béda. Biasana dihubungkeun jeung kontén porno nu ngaleuwihan aturan hukum. Sipat laku lampah: Kalakukeun sacara sadar jeung tanpa hak. Hukuman: Pidana panjara maksimal 6 taun jeung/atawa denda maksimal Rp1.000.000.000,00 (sajuta rébu rupiah) numutkeun Pasal 45 ayat (1) UU ITE.
Kontroversi Pasal 27 Ayat (3): Pasal ieu sering meunang sorotan kusabab muatan “penghinaan” jeung/atawa “pencemaran nama baik” nu dianggap: Kabur jeung subjektif, Ngancem kabébasan nyarita, Dileler sacara lega teuing, Sagala kritik bisa dijadikeun delik hukum, Padahal ayat ieu delik aduan, tapi prosés hukumna bisa nyiksa pihak anu dituduh. Conto Kasus Pasal 27 UU ITE: Ayat (1): Kasus Ariel “Noah”, palaku video asusila. Ayat (2): Selebgram promosi judi online. Ayat (3): Kasus Prita Mulyasari, ibu rumahtangga nu komplén layanan rumah sakit, dituduh nyebarkeun fitnah. Kasus Nikita Mirzani, selebriti nu sababaraha kali dilaporkeun ku unggahan média sosial. Ayat (4): Kasus Jerinx SID, musisi nu dituduh ngancem aktivis média sosial. Respon Masyarakat:
- Ngamumule Literasi Digital jeung Hukum: Ngarti eusi jeung rohangan UU ITE, Ngarti kabébasan nyarita nu tanggung jawab, Bijak dina make média sosial.
- Ngawas Penegakan Hukum: Monitor kasus, Kritik konstruktif, Mantuan lembaga bantuan hukum.
- Ngarojong Dialog jeung Reformasi Kebijakan: Ngajukeun aspirasi ngaliwatan jalur nu bener, Ngarojong petisi jeung konsolidasi publik, Gawe bareng akademisi, wartawan, LSM, jeung aktivis.
- Ngamumule Etika Ekspresi Digital: Verifikasi informasi saméméh dibagikeun, Ulah nyebarkeun hoaks atawa ujaran kabencian, Hargaan hak batur jeung hindari diskriminasi. Kabébasan nyarita lain hak nu mutlak. Aya wates-watesna pikeun ngajaga hak jeung kapentingan batur. Tapi, hukum kudu ditegakkan kalawan adil, objektif, jeung henteu dipaké pikeun nindes kritik atawa ngawangun rasa sieun. Maka ti éta, sagala ekspresi di jagat digital kudu dibarengan ku niat jeung laku lampah pikeun kahadéan bareng, lain sabalikna pikeun nyiksa jeung ngarempak. Ogé, aparat penegak hukum kudu netral, adil, jeung teu mikir ka kelompok atawa kapentingan politik.
*Yaya Mulyana A. Aziz, Guru Besar Administrasi Pembangunan FISIP Unpas, Ketua Litbang Paguyuban Pasundan, jeung Wakil Direktur 1 Pascasarjana Unpas, nganjrek di Bandung, Jawa Barat.
Comments