Ku: Farhan Fitra Hillah
AYA hiji hal anu sok matak jadi pikiran lamun urang ngobrolkeun basa Sunda jeung barudak ngora kiwari. Urang sok gancang nyebut yén barudak ngora geus teu resep kana basa Sunda. Maranéhna leuwih resep kana basa Indonesia, basa Inggris, atawa basa campur aduk anu sok muncul dina média sosial. Ti dinya, urang tuluy hariwang: naha basa Sunda bakal leungit?
Kahariwang éta mémang aya alesanana. Tapi meureun urang kudu eureun sakeudeung pikeun nanya deui: naha enya masalahna aya dina basana? Atawa bisa jadi dina cara urang mawa basa Sunda ka hareupeun generasi ayeuna?
Basa Sunda sabenerna teu éléh. Anu robah téh dunyana. Kiwari, média sosial geus jadi bagian tina kahirupan sapopoé. Hiji béja bisa sumebar dina sababaraha menit ngaliwatan telepon sélulér. Video pondok bisa ditingali ku rébuan jalma bari keur ngadagoan beus, keur ngopi, atawa malah bari pura-pura diajar. Di Jawa Barat, penetrasi média berbasis internét di kalangan Generasi Z disebut geus ngahontal 99,8 persen. Ieu nunjukkeun yén rohangan utama generasi ngora pikeun manggihan informasi geus beuki ngageser kana internét.
Dina kaayaan saperti kitu, média basa Sunda tangtu teu bisa ngan ukur nungguan nu maca datang. Média Sunda kudu datang ka tempat pamacana aya. Ieu lain hartina koran jeung majalah basa Sunda kudu ditinggalkeun. Koran jeung majalah tetep miboga ajén sorangan. Aya tulisan anu leuwih jero, aya prosés éditorial anu leuwih panjang, jeung aya tradisi jurnalistik anu geus diwariskeun ti mangsa ka mangsa. Tapi urang ogé teu bisa pura-pura yén kabiasaan maca masarakat henteu robah.
Dewan Pers nyatet yén nepi ka Méi 2026 aya 1.277 média massa anu geus meunang status Terverifikasi Faktual. Tina jumlah éta, 809 mangrupa média siber, sedengkeun média citak aya 220. Angka ieu henteu otomatis nyaritakeun kumaha nasib média basa Sunda, tapi cukup pikeun némbongkeun hiji kanyataan: dunya pers beuki digital.
Dina titik ieu, urang meunang hiji patarosan anu rada ngaganggu: lamun média Sunda hayang terus hirup, naha urang ngan ukur kudu ngajarkeun generasi ngora sangkan resep maca koran Sunda? Atawa urang ogé kudu mikirkeun kumaha carana jurnalistik Sunda bisa hirup dina telepon sélulér maranéhna?
Patalekan éta jadi beuki penting nalika dina Séptémber 2026 muncul béja yén sababaraha kantor cabang dinas pendidikan di Jawa Barat nyaram SMA jeung SMK negeri ngalanggan média massa citak, kaasup média basa Sunda. Di KCD Wilayah XI, larangan éta patali jeung efisiensi anggaran BOPD, hususna dina pos langganan jurnal, surat kabar, jeung majalah.
Ieu tangtu lain perkara basajan. Di hiji sisi, sakola kudu ngalakukeun efisiensi anggaran. Di sisi séjén, koran jeung majalah lain saukur barang anu datang unggal isuk, tuluy dibaca, tuluy dipiceun. Pikeun média basa Sunda, sakola ogé bisa jadi salah sahiji jalan pikeun ngenalkeun basa, budaya, jeung jurnalistik Sunda ka generasi ngora.
Nu matak penting, urang ulah buru-buru nyieun kacindekan yén ieu téh bukti basa Sunda geus teu dianggap. Béja anu aya malah nétélakeun yén teu aya bukti tinulis yén gubernur Jawa Barat ngalarang sakola ngalanggan koran atawa majalah. Pasualanana leuwih patali jeung kawijakan efisiensi anggaran di lingkungan pendidikan. Tapi tina pasualan éta, urang bisa ningali masalah anu leuwih gedé.
Kumaha nasib média Sunda lamun rohangan tradisionalna beuki heureut, sedengkeun rohangan digitalna can dimangpaatkeun sacara maksimal? Ieu nu sakuduna jadi bahan pikiran urang. Sabab ngamumulé basa Sunda teu cukup ku ngajaga sangkan kecap-kecapna henteu leungit. Basa kudu dipaké. Basa kudu hirup dina obrolan, dina tulisan, dina humor, dina pilem, dina iklan, dina béja, jeung dina rupa-rupa média anu dipaké ku masarakat.
Lamun basa Sunda ngan ukur dipaké dina acara resmi, upacara budaya, atawa poster anu eusina ajakan “hayu ngamumulé basa Sunda”, basa éta bisa waé tetep aya dina dokumén, tapi beuki jauh tina kahirupan sapopoé.
Jurnalistik miboga posisi penting dina perkara ieu. Média lain ngan ukur alat pikeun nepikeun informasi. Média ogé nyieun kabiasaan, nyieun rujukan kecap, sarta ngajadikeun hiji basa boga tempat pikeun dipaké dina kahirupan masarakat. Ku kituna, média basa Sunda henteu kudu salawasna nyieun tulisan ngeunaan kabudayaan Sunda. Malah, meureun sabalikna. Média Sunda kudu wani ngobrolkeun kahirupan urang Sunda kiwari.
Ngobrolkeun budak ngora anu bingung milih pagawéan. Ngobrolkeun ongkos hirup anu beuki mahal. Ngobrolkeun transportasi umum. Ngobrolkeun lingkungan. Ngobrolkeun kaulinan digital. Ngobrolkeun politik lokal. Ngobrolkeun hubungan antara kolot jeung budak. Ngobrolkeun kahirupan mahasiswa. Ngobrolkeun cinta anu gagal, padahal teu aya anu nanya. Pokona, sagala rupa anu mémang jadi bagian tina kahirupan urang Sunda ayeuna.
Naha kudu maké basa Sunda? Sabab éta téh salah sahiji cara sangkan basa Sunda henteu ngan ukur nyaritakeun jaman baheula, tapi ogé sanggup nyaritakeun jaman ayeuna. Urang mindeng boga kahayang pikeun ngajaga budaya Sunda sangkan henteu leungit. Tapi kadang-kadang urang ngajaga budaya ku cara ngajauhanana tina kahirupan sapopoé. Budaya disimpen kawas barang antik: dirawat, dipajang, tapi jarang dipaké.
Basa mah lain barang antik. Basa téh alat pikeun hirup. Ku sabab éta, masalah média Sunda lain saukur jumlah koran anu masih terbit atawa jumlah jalma anu masih maca. Masalah anu leuwih penting nyaéta naha média Sunda masih sanggup ngajawab kabutuhan pamacana. Lamun jawabanana henteu, urang teu bisa terus-terusan nyalahkeun generasi ngora. Bisa jadi maranéhna lain teu resep kana basa Sunda. Bisa jadi maranéhna ngan teu manggihan cukup alesan pikeun ngagunakeunana dina rohangan anu maranéhna tempatan.
Generasi ngora geus aya di internét. Maranehna henteu kudu ditarik kaluar tina éta rohangan pikeun diajar basa Sunda. Sabalikna, basa Sunda anu kudu asup ka dinya. Média Sunda bisa nyieun kontén pondok dina basa Sunda, nyieun video jurnalistik, podcast, infografis, atawa tulisan digital anu henteu kaleungitan kualitas jurnalistikna. Téknologi henteu kudu dianggap musuh basa Sunda. Téknologi ngan saukur alat. Nu nangtukeun naha alat éta bakal ngabantu atawa henteu nyaéta kumaha urang ngagunakeunana.
Tangtu waé, pindah kana digital henteu hartina kudu miceun koran jeung majalah. Duanana bisa hirup babarengan. Média citak bisa tetep jadi tempat pikeun tulisan anu leuwih jero, sedengkeun média digital bisa jadi jalan pikeun ngahontal pamaca anu leuwih lega. Nu penting nyaéta urang ulah ngajadikeun média Sunda salaku hiji hal anu ngan ukur kudu disalametkeun.
Média Sunda henteu kudu terus-terusan dipikawani. Média Sunda kudu terus dijieun. Aya bédana anu gedé antara dua perkara éta. Lamun urang terus nyebut yén média Sunda keur kaancam, urang bisa waé sibuk nyieun acara pikeun ngabahas ancaman éta. Tapi lamun urang nanya naon anu kudu dijieun sangkan média Sunda dipikabutuh, urang kapaksa mikir leuwih jauh.
Urang kudu mikirkeun pamaca. Urang kudu mikirkeun platform. Urang kudu mikirkeun gaya jurnalistik. Urang kudu mikirkeun ékonomi média. Jeung anu pangpentingna, urang kudu mikirkeun kahirupan masarakat Sunda anu sabenerna, lain ngan ukur gambaran urang ngeunaan “urang Sunda” anu terus diulang-ulang. Basa Sunda teu éléh ku jaman. Basa Sunda ngan bakal éléh lamun urang eureun makéna, eureun nyiptakeun, jeung eureun méré rohangan pikeun éta basa hirup.
Ku kituna, meureun anu kudu robah téh lain basa Sundana. Média Sundana anu kudu wani robah. Sabab ngamumulé basa Sunda lain hartina ngajaga sangkan basa Sunda tetep sarua jeung mangsa katukang. Ngamumulé basa Sunda hartina méré kasempetan sangkan basa éta bisa terus dipaké pikeun nyaritakeun kahirupan anu bakal datang.*
*Farhan Fitra Hillah, mahasiswa semester 7 Prodi Ilmu Jurnalistik Fidkom UIN Suan Gunung Djati nu keur tatahar nyanghareupan panalungtikan skripsi. Mikaresep kana seni utamana seni audiovisual, nganjrek di Bandung, Jawa Barat.






































Comments