Ku : Fauzan Pradipta Rahmanto
KIWARI, média sosial geus jadi bagian anu hésé dipisahkeun tina kahirupan sapopoé masarakat, utamana generasi ngora. Ti mimiti hudang saré nepi ka rék saré deui, loba jalma anu teu bisa leupas tina telepon sélulér. Rupa-rupa informasi gampang kapanggih dina Instagram, TikTok, YouTube, jeung platform digital séjénna.
Tapi, di tengah raména eusi média sosial anu terus mekar, aya hiji hal anu perlu diperhatikeun, nyaéta kumaha nasib basa Sunda di kalangan generasi ngora anu ayeuna leuwih akrab jeung basa Indonésia atawa basa asing.
Basa Sunda téh lain ngan saukur alat pikeun komunikasi, tapi ogé mangrupa bagian tina
jati diri jeung warisan budaya karuhun. Ngaliwatan basa, ajén-ajén kasopanan, tata krama, jeung kabiasaan masarakat Sunda bisa diwariskeun ti hiji generasi ka generasi saterusna. Basa
ogé jadi jalan pikeun ngawanohkeun cara mikir jeung pandangan hirup urang Sunda anu ngajungjung luhur silih asih, silih asah, jeung silih asuh. Ku kituna, nalika hiji basa mimiti jarang dipaké, lain ngan ukur kecap-kecapna anu bisa leungit, tapi ogé sawatara ajén budaya anu aya di jerona.
Hanjakalna, dina kahirupan sapopoé, utamana di lingkungan perkotaan, basa Sunda mimiti kasilih ku basa Indonésia atawa basa asing. Sabagian barudak ngora ngarasa leuwih percaya diri nalika nyarita maké basa Indonésia lantaran dianggap leuwih umum jeung gampang dipikaharti ku balaréa.
Aya ogé anu sabenerna ngarti kana basa Sunda, tapi ngarasa hésé nalika kudu nyarita lantaran sieun salah ngagunakeun undak-usuk basa. Kaayaan saperti kieu tangtu jadi perhatian, sabab lamun basa Sunda beuki jarang dipaké dina paguneman sapopoé, kamampuh generasi ngora pikeun ngagunakeunana ogé bisa beuki ngurangan.
Sanajan kitu, kamekaran téknologi henteu salawasna jadi ancaman pikeun basa Sunda. Sabalikna, média sosial sabenerna bisa jadi kasempetan anu gedé pikeun ngamumulé basa
daerah. Kiwari, geus aya kreator digital anu ngagunakeun basa Sunda pikeun nyieun vidéo hiburan, komédi, carita pondok, nepi ka kontén atikan ngeunaan budaya lokal.
Cara nepikeunana ogé henteu kudu salawasna resmi, tapi bisa maké basa anu hampang, pikaresepeun, jeung deukeut jeung kahirupan sapopoé. Ku cara kitu, basa Sunda bisa terus hirup tanpa kudu leungit ciri has budayana.
Salah sahiji hal anu matak pikaresepeun nyaéta kumaha basa Sunda bisa dipaké dina rupa-rupa wangun kontén digital. Upamana waé, carita ngeunaan kadaharan tradisional, tempat wisata di Jawa Barat, kasenian daerah, atawa kahirupan masarakat lembur bisa ditepikeun maké basa Sunda.
Kontén saperti kitu henteu ngan saukur jadi hiburan, tapi ogé bisa nambahan pangaweruh pikeun anu lalajo. Leuwih ti éta, masarakat anu cicing di luar Jawa Barat ogé bisa tetep ngarasa deukeut jeung budaya asalna ngaliwatan informasi anu ditepikeun dina basa indungna.
Dina widang jurnalistik, média digital ogé muka kasempetan anu leuwih lega pikeun nyebarkeun warta maké basa Sunda. Salila ieu, masarakat leuwih mindeng manggihan informasi dina basa Indonésia, boh dina média nasional boh dina média sosial. Padahal, warta ngeunaan kajadian di Jawa Barat, masalah lingkungan, pendidikan, ékonomi, jeung kabudayaan ogé bisa ditepikeun ngagunakeun basa Sunda.
Ayana média jurnalistik berbahasa Sunda penting pikeun méré rohangan ka masarakat supaya bisa meunang informasi anu henteu jauh tina basa jeung kahirupan budayana sorangan.
Tangtu waé, jurnalisme Sunda ogé kudu bisa nuturkeun parobahan kabiasaan masarakat dina néangan informasi. Lamun baheula warta leuwih loba dibaca dina koran atawa didangukeun ngaliwatan radio, ayeuna informasi bisa kapanggih dina sababaraha detik ngaliwatan telepon sélulér.
Ku sabab éta, média berbahasa Sunda perlu leuwih kréatif dina nyieun eusi. Warta bisa ditepikeun dina wangun vidéo pondok, podcast, tulisan digital, atawa infografik anu gampang dipikaharti. Sanajan wangunna robah, prinsip jurnalistik saperti akurasi, kajujuran, jeung tanggung jawab dina nepikeun informasi tetep kudu dijaga.
Di sisi séjén, ngagunakeun basa Sunda dina média sosial ogé miboga tangtangan sorangan.
Salah sahijina nyaéta pamahaman ngeunaan undak-usuk basa anu henteu sarua di unggal jalma.
Basa Sunda miboga ragam basa loma jeung lemes anu pamakéanana kudu disaluyukeun jeung kaayaan. Sabagian generasi ngora sok ngarasa sieun salah milih kecap nalika nyarita jeung jalma anu leuwih sepuh. Padahal, kasieun éta ulah nepi ka ngajadikeun maranéhna eureun diajar. Diajar basa Sunda bisa dimimitian tina paguneman basajan, maca tulisan, jeung ngabiasakeun diri ngagunakeun kecap anu merenah.
Salian ti éta, panggunaan basa Sunda dina média sosial ogé kudu dibarengan ku kasadaran kana étika komunikasi. Basa Sunda dipikawanoh miboga ajén kasopanan jeung silih hormat anu kuat. Ulah nepi ka média sosial anu sakuduna jadi tempat pikeun ngawanohkeun budaya malah dipaké pikeun silih hina atawa nyebarkeun informasi anu can tangtu benerna.
Kabébasan pikeun nyarita kudu tetep dibarengan ku tanggung jawab. Ku kituna, ajén someah jeung silih ajénan anu geus lila jadi bagian tina kahirupan masarakat Sunda perlu terus diterapkeun, kaasup nalika komunikasi di dunya digital.
Pikeun mahasiswa jurnalistik, kaayaan ieu sakuduna jadi kasempetan pikeun milu ngajaga jeung ngamekarkeun basa Sunda. Mahasiswa henteu ngan ukur diajar kumaha cara néangan jeung nulis warta, tapi ogé bisa ngagunakeun kamampuh jurnalistikna pikeun ngangkat rupa-rupa persoalan budaya lokal.
Ngaliwatan tulisan opini, liputan budaya, wawancara jeung tokoh masyarakat, atawa karya jurnalistik digital, mahasiswa bisa ngabantu ngenalkeun deui basa Sunda ka generasi ngora. Léngkah ieu bisa jadi kontribusi nyata dina ngajaga basa daerah
sangkan tetep dipaké di tengah kamekaran jaman.
Tangtu, tanggung jawab pikeun ngamumulé basa Sunda henteu ngan ukur aya dina leungeun wartawan atawa mahasiswa jurnalistik. Kulawarga, sakola, komunitas, jeung masarakat ogé miboga peran anu sarua pentingna. Kolot bisa ngabiasakeun barudak nyarita maké basa Sunda di imah, sakola bisa nyadiakeun rohangan pikeun ngamekarkeun kamampuh basa daerah, sedengkeun komunitas bisa ngayakeun kagiatan kreatif anu ngajadikeun basa Sunda leuwih dipikaresep.
Lamun sakabéh pihak bisa silih rojong, usaha ngamumulé basa Sunda tangtu bakal leuwih kuat jeung terus lumangsung.
Ku kituna, ngajaga basa Sunda henteu cukup ngan ukur ku rasa reueus nalika aya acara budaya atawa miéling poé basa daerah. Basa Sunda kudu terus dipaké dina kahirupan sapopoé, boh dina paguneman langsung boh dina média digital. Kamekaran téknologi ulah dijadikeun alesan pikeun ninggalkeun basa indung, tapi kudu jadi jalan pikeun ngenalkeunana ka masarakat anu leuwih lega.
Ulah nepi ka basa Sunda ngan saukur jadi pangéling-ngéling ngeunaan jaman baheula. Sabab, salila masih aya jalma anu daék nyarita, nulis, maca, jeung nyebarkeun informasi maké basa Sunda, salila éta ogé basa Sunda bakal terus hirup jeung miboga tempat di tengah parobahan jaman.*
*Fauzan Pradipta Rahmanto, mahasiswa semester 7 Prodi Ilmu Jurnalistik UIN Sunan Gunung Djati. Kiwari keur tatahar nyanghareupan panalungtikan skripsi. Nganjrek di Bandung, Jawa Barat.
Comments