Ku: Budi Setiawan
MAJALAH Tempo édisi 6–12 Méi 2024 ngamuat laporan utama nu judulna “Ti Mulyono ka Mulyadi”. Hiji narasi nu matak panasaran, nu nyoba nyambungkeun Dedi Mulyadi jeung mantan Présidén Joko Widodo, atawa Mulyono—ngaran panggilan ti kulawargana basa keur budak. Kalawan gaya nulisna nu has, Tempo ngagambarkeun citra Dedi Mulyadi minangka “reinkarnasi” Jokowi ti tatar Sunda.
Tapi, sabaraha luyu jeung kanyataan éta narasi téh? Naha enya Dedi ngan ukur ulangan tina gaya Jokowi, atawa sabenerna manéhna mibanda bédana sorangan nu leuwih jero jeung asli?
Ti sudut pandang komunikasi pulitik jeung psikologi sosial, éta bédana karasa kénéh jauh pisan. Malah bisa disebut simplistik. Memang sacara lahir, aya kamiripan gaya antara duanana: sok kukuruskan, maké baju bodas polos, deukeut jeung rakyat leutik, nepi ka akrab jeung kaméra hapé. Tapi sarua gaya mah henteu hartina sarua niléy, jeung sarua tampilan ogé teu salawasna hartina sarua strategi komunikasi.
Jokowi ti awal memang muncul sabagé antitesis élit kolot: basajan, hampang, jeung henteu loba omong. Branding pulitikna tumbuh tina rasa jauh kana gaya kakawasaan jaman Orde Baru nu kaku jeung jauh ti rakyat.
Tapi, beuki ka dieu citra Jokowi téh leuwih katingali dirancang. Ti mimiti naék ka tingkat nasional, utamana ti Pilprés 2014, citrana jelas dikokolakeun ku tim profésional. Jokowi jadi produk institusionalisasi citra; hiji proyek personal branding nu diatur kalawan taliti, malah rada tiis.
Beda jeung Dedi Mulyadi. Manéhna lain hasil tina proyek saperti kitu. Gaya komunikasina ti mimiti jadi Bupati Purwakarta geus tetep: ekspresif, simbolik, jeung émosional. Manéhna henteu era ceurik, ngambek, nyarita ngaguar budaya, heureuy, nepi ka nantang. Manéhna ogé henteu asa-asa beh dituna hakul yakin mawa identitas Sunda sacara kabuka jeung alami, lain saukur gimmick budaya, tapi sabagé kerangka idéologis dina kapamingpinan. Dina istilah komunikasi pulitik, Dedi téh “komunikator simbolik” nu nyieun citra pulitik tina pribadina sorangan.
Eusi média sosialna ogé henteu siga hasil tim kréatif élit. Katingalina spontan, kadang rada kasar, kadang bijaksana. Manéhna ngadeukeutan rakyat leutik lain pikeun kapentingan pertunjukan, tapi siga-siga memang éta mah lingkungan sosial alamiahnya.
Dina kontéks ieu, personal branding Dedi karasa leuwih alami tibatan Jokowi. Manéhna henteu siga tokoh nu keur maénkeun peran, tapi sabalikna, nyebarkeun pribadina di ruang publik. Ku sabab kitu, rahayat ningali manéhna sabagé figur nu otentik.
Ku kituna, artikel Tempo nu ngagandengkeun Dedi jeung Jokowi, lamun henteu nyayagikeun bédana nu jéntré, bisa disebut oversimplifikasi. Dina istilah kritik média, ieu disebut false analogy atawa false framing—nyaéta nyusun narasi tina kamiripan luar, tapi henteu nembongkeun bédana nu penting.
Oversimplifikasi saperti kieu bisa bahaya dina wacana publik. Ieu nyederhanakeun kompleksitas hiji tokoh supaya gampang dikonsumsi ku pamiarsa. Dina hal ieu, publik henteu diajak ngarti kumaha Dedi nyieun gaya komunikasi pulitikna sorangan, tapi digiring pikeun ningalikeun manéhna sabagé “kloning Jokowi ti Subang.”
Padahal, dina kontéks ayeuna, Dedi boga kaunggulan nu penting: wani midang sakumaha ayana dina jaman rahayat geus bosen ku citra palsu. Di tengah kabosanan masyarakat kana politisi plastik jeung skrip ti konsultan pulitik, figur saperti Dedi—nu rame, manusa pisan, jeung otentik—jadi seger jeung matak resep.
Tangtu urang ngahargaan usaha Tempo dina ngagambarkeun géjala komunikasi pulitik kiwari. Tapi pendekatan jurnalistik kudu tetep taliti dina nyusun analogi. Henteu kabéh nu katingali sarua boga eusi nu sarua. Jokowi jeung Dedi memang boga jalur publik nu papanggih, tapi duanana lahir tina sumber, niléy, jeung arah komunikasi nu béda pisan.
Jadi, patanyaanana lain deui “ti Mulyono ka Mulyadi”, tapi: naha urang kudu terus maksa maca tokoh anyar ku kacamata kolot? *
* Budi Setiawan, paniten pasualan sosial-pulitik, kungsi jadi jurnalis senior di ibu kota, jeung alumni FISIP Universitas Padjadjaran Bandung, nganjrek di Subang, Jawa Barat.
Comments