Ku: Yaya Mulyana A Aziz
Pilsafat Sunda boga pandangan anu pageuh ngeunaan alam, nu katembong dina konsép kasaimbangan jeung harmoni antara manusa, alam, jeung Sang Maha Suci. Pandangan ieu bisa dijelaskeun ngaliwatan sababaraha konsép utama. Kahiji, konsép silih asah, silih asih, silih asuh.
Silih asah: Saling ngasah atawa diajar tina alam jeung sasama. Silih asih: Saling nyaah, kaasup nyaah ka alam. Silih asuh: Saling miara jeung ngajaga, kaasup ngajaga alam supaya tetep lestari.
Kadua, Paham Tri Tangtu di Buana. Pilsafat Sunda mikawanoh prinsip Tri Tangtu di Buana, nyaéta tilu unsur kasaimbangan dina kahirupan: rama: (hikmah, pamingpin anu bijaksana); resi: (spiritualitas, ajén-ajén luhur); ratu: (karaharjaan jeung harmoni dina kahirupan masarakat).
Dina kontéks alam, ieu hartina manusa kudu bijaksana dina ngatur sumber daya alam, ngalaksanakeun spiritualitas anu saluyu jeung alam, sarta nyiptakeun kahadéan tanpa ngaruksak ékosistem.
Katilu, prinsip “ngaraksa, ngawasa, gariksa”. Ngaraksa: miara alam supaya tetep lestari. Ngawasa: ngatur alam ku bijaksana, lain ku karakusan. Ngariksa: ngajaga kasaimbangan ékosistem supaya kahirupan tetep harmonis.
Kaopat, konsép “leuweung hejo, rahayat ngejo”. Dina tradisi Sunda, aya kapercayaan yén kelestarian leuweung (leuweung hejo) bakal mawa karaharjaan pikeun masarakat (rahayat ngejo). Ieu nétélakeun yén manusa jeung alam boga hubungan timbal balik—lamun alam dijaga, kahirupan manusa ogé bakal rahayu.
Upacara jeung Kearifan Lokal.
Urang Sunda ti baheula percaya kana pentingna tatali kolot karahayuan (tali raket jeung karuhun sarta kearifan hirup anu mawa kasalametan). Ieu kacermin dina prakték pamali atawa larangan nu tujuanana pikeun ngajaga kasaimbangan jeung alam, misalna henteu nebang tatangkalan sambrangan atawa henteu miceun runtah ka walungan.
Pilsafat Sunda dina hubunganana jeung alam nekenkeun harmoni, kasaimbangan, jeung kelestarian. Manusa dianggap minangka bagian tina alam anu kudu ngajaga jeung miara, lain ngagunakeun sacara kaleuleuwihi. Prinsip-prinsip ieu kacida relevanna dina usaha ngajaga lingkungan hirup kiwari.
Urang Sunda mibanda tradisi, adat, jeung upacara anu némbongkeun harmoni jeung alam. Sababaraha di antarana nyaéta:
1. Tradisi Seren Taun. Hartina: Upacara syukuran panén ku masarakat agraris Sunda, hususna di kasepuhan adat saperti di Ciptagelar jeung Baduy. Harmoni jeung alam: Seren Taun mangrupa rasa syukur ka Gusti nu Maha Agung, bari ngajarkeun masarakat pikeun ngajaga kasaimbangan ékologi ku henteu ngaruksak alam sacara kaleuleuwihi.
2. Upacara Ngikis. Hartina: Ritual beberesih alam ku masarakat adat di Sumedang, hususna di sabudeureun Gunung Tampomas. Harmoni jeung alam: Warga silih tulungan beberesih walungan jeung leuweung sabudeureun minangka bukti kapedulian ka lingkungan.
3. Upacara Ngaruat Bumi. Hartina: Tradisi beberesih désa di sagala wewengkon Jawa Barat pikeun ngahormat karuhun jeung alam. Harmoni jeung alam: Masarakat ngadoa bareng, beberesih lingkungan, sarta melak tatangkalan minangka simbol kasaimbangan jeung alam.
4. Upacara Mapag Dewi Sri. Hartina: Ritual nyambut Dewi Sri, déwi kesuburan jeung pari, nu dilaksanakeun saméméh panén. Harmoni jeung alam: Tradisi ieu nétélakeun hubungan anu pageuh antara masarakat Sunda jeung alam, utamana dina ngajaga kaharmonisan tatanén jeung ékosistem.
5. Upacara Hajat Laut. Hartina: Upacara adat para nelayan di basisir kidul Jawa Barat, saperti di Pangandaran jeung Palabuhan Ratu, minangka rasa syukur kana hasil laut. Harmoni jeung alam: Masarakat masrahkeun sesajen ka laut minangka simbol kahormatan sarta ngajaga supaya laut tetep lestari ku henteu maehan lauk sacara kaleuleuwihi.
Tradisi-tradisi ieu nétélakeun kumaha masarakat Sunda hirup sajajar jeung alam, ngajaga kasaimbangan ékosistem, sarta ngahargaan siklus kahirupan ti jaman ka jaman. Tapi hanjakalna, adat jeung tradisi ieu beuki laleungit, utamana di kalangan barudak ngora. Bareng jeung éta, paradigma materialisme, kapitalisme, jeung eksploitasi alam kaleuleuwihan beuki kuat, ngan ukur pikeun kahayang matéri jeung ékonomi.
Dina tungtungna, alam baris “ngahukum” manusa—sanajan anu henteu dosa sakalipun—ku banjir, longsor, jeung bencana alam séjén, hasil tina karakusan manusa sorangan. Jeung kahayang manusa moal eureun nepi ka sungutna ditutupan ku taneuh, nyaéta nalika maot datang. *
* Yaya Mulyana A. Aziz, Guru Besar AP Fisip Unpas, Ketua Litbang Paguyuban Pasundan, jeung Wadir 1 Pascasarjana Unpas, nganjrek di Bandung, Jawa Barat)
Comments