Ku: Kin Sanubary
SundaNews (8/5/2025). Maca koran heubeul téh miboga kasenangan jeung rasa nu beda. Urang siga diajak balik deui ka mangsa baheula, mundur puluhan taun ka tukang, waktu éta média cetak masih kénéh diterbitkeun. Koran heubeul jeung média cetak lami pikeun sabagian jalma bisa waé dianggap henteu penting deui, ngan saukur kertas-kertas nu geus luntur, komo ayeuna mah sagalana bisa dipanggihan jeung dibaca ngaliwatan alat digital. Teu saeutik ogé nu milih miceun atawa ngajual tumpukan koran heubeul ka tukang rongsok.
Padahal, dokumén kolot éta saestuna nyimpen fakta jeung informasi ti mangsa ka tukang. Rekaman kajadian jeung peristiwa nu kungsi lumangsung di rupa-rupa juru Nusantara jeung luar nagri, kacatet dina lambaran-lambaran koran heubeul. Waktu urang maca éta, siga katarik deui ka jaman baheula.
Harian Indonesia Raya mangrupa surat kabar nasional nu kungsi dua kali narima larangan nerbitkeun, boh dina mangsa pamaréntahan Orde Lama boh Orde Baru.
Dina periode kahiji taun 1949-1958, lima wartawanna kungsi ditahan sababaraha poé, komo aya nu nepi ka sabulan. Pupuhu redaksina, Mochtar Lubis, jadi tahanan imah sarta dipenjarakeun salila salapan taun tanpa prosés pangadilan.
Harian Indonesia Raya kaasup média di Indonesia nu kasohor ku liputan investigatifna. Ieu koran miboga sipat muckraking paper, nyaéta surat kabar nu ngalakukeun panalungtikan ngeunaan kasus korupsi atawa tuduhan korupsi ku pejabat pamaréntah atawa pangusaha, tuluy dilaporkeun sacara kritis. Harian Indonesia Raya (1949-1958 jeung 1968-1974) bisa disebut minangka salah sahiji média munggaran nu museurkeun liputanana kana jurnalistik investigasi.
Indonesia Raya mimiti nerbitkeun di Jakarta dina 29 Désémber 1949, dua poé sanggeus pengakuan kedaulatan Indonésia ku Walanda dina 27 Désémber 1949.
Harian ieu loba ngaguar perkara atawa isu nasional, saperti Proyék Miniatur Indonésia, korupsi jeung manipulasi, pemuda jeung mahasiswa, kaayaan pulitik nasional, kasenjangan sosial jeung strategi pembangunan ékonomi, kajadian 5 Agustus 1973 di Bandung, modal Jepang di Indonésia, nepi ka peristiwa 15 Januari 1974 nu nyababkeun Mochtar Lubis ditahan. Harian Indonesia Raya resmi ditutup sanggeus Surat Izin Terbit (SIT) na dicabut dina 22 Januari 1974 ku Dirjen Pembinaan Pers jeung Grafika, Departemen penerangan. Ieu ogé dituturkeun ku pencabutan Surat Izin Cetak (SIC) ku Laksus Pangkopkamtibda Jakarta Raya.
Surat Kabar Indonesia Raya edisi 11 April 1958 (67 taun ka tukang), ngamuat sababaraha catetan sajarah Indonésia.
Kaca Hareup Edisi 11 April 1958 ngamuat béwara kieu:
● Sultan Yogya ka Jakarta
~ Sultan Hamengku Buwono, minangka kapala Daérah Istiméwa Yogyakarta angkat ka Jakarta pikeun nyanghareupan pamaréntah pusat, ngobrolkeun hal-hal nu patali jeung kapentingan Daérah Istiméwa Yogyakarta, kaasup ngeunaan bantuan subsidi pamaréntah pusat pikeun anggaran taun 1958.
● Brigjen Djatikusumo Dipanggil KSAD ka Jakarta
~ Brigadir Jéndral Djatikusumo, nu markasna di Medan, angkat ku pesawat ka Jakarta sanggeus meunang panggilan ti KSAD. Lila pondokna cicing di Jakarta gumantung kana hasil pasamoan jeung KSAD. Anjeunna nerangkeun yén Letkol Arief, baheula wakil kapala Perusahaan Minyak Nasional di Pangkalan Brandan, geus diparéntahkeun angkat ka Jakarta pikeun ngajelaskeun tanggung jawabna ka KSAD. Kapten Anas jeung Lts. Renesse geus balik damel di Aceh. Tapi ngeunaan Mayor Nukum, ceuk Djatikusumo, nepi ka ayeuna mah tacan aya béja, “Anjeunna leungit, teu dipikanyaho iraha datangna.”
● PM Djuanda Sibuk Ngobrol Tertutup jeung Gubernur BI jeung Menlu Subandrio
~ Dina waktu nu sarua jeung sidang Déwan Kaamanan Nasional peuting tadi, Perdana Menteri Djuanda nyorang pasamoan khusus jeung Menteri Luar Negeri Dr. Subandrio jeung Gubernur BI Mr. Lukman Hakim. Saatos pasamoan, Subandrio henteu nyarios écés naon nu diomongkeun, ngan nalika ditanya soal meuli kapal, anjeunna ngan saukur ngawalon, “begitulah”.
Salah sahiji daya tarik utama maca koran lami téh nyaéta aroma jeung tékstur kertasna nu khas. Kertas koran nu geus kolot miboga bau husus nu teu bisa dipalsukeun ku téknologi modéren. Aroma éta mindeng ngabalikeun kenangan pikeun nu tumuwuh dina jaman koran jadi sumber informasi utama.
Maca koran kolot bisa mawa urang balik deui ka jaman budak atawa rumaja, waktu maca koran babarengan jeung kulawarga isuk-isuk. Koran lami téh ngahirupkeun nostalgia jeung nyambungkeun urang jeung waktu nu geus kaliwat.
Koran heubeul téh cerminan kajadian jaman baheula. Warta-warta nu dimuatna ngalukiskeun kaayaan pulitik, ékonomi, budaya, jeung olahraga dina masana. *
* Kin Sanubary, kolektor, pupuhu jeung pangalola Rumah Media Lawas nu kungsi narima Penghargaan PWI Jawa Barat 2023 bidang pelestaran media massa nasional, nganjrek di Tanjungwangi, Kabupaten Subang, Jawa Barat.
—
Comments