Ku: Yaya Mulyana A. Aziz
NURUTKEUN sajarah masarakat Sunda ti saprak nangtungna Karajaan Salakanagara di wewengkon Ujungkulon (130 M), pamaréntahanana ngagunakeun sistem karajaan, anu nurutkeun pola kapamimpinan modéren kaasup kana kategori transendensi totaliter.
Transendensi totaliter téh nyaéta pamaréntahan anu boga ciri: teu aya dialog (atawa indoktrinasi), rahayat digambarkeun dina kaayaan darurat jeung bingung anu merlukeun kaputusan gancang, sarta hierarki prioritas nilai ditangtukeun ku pamingpin tanpa kompromi jeung bawahan.
Kitu deui dina mangsa ahirna sistem karajaan Sunda anu merdéka, utamana nalika aya di handapeun kakawasaan Mataram jeung Walanda, sistem transendensi totaliter dipaké ku Mataram jeung Walanda pikeun maréntah wewengkon anu dipikawanoh ku ngaran Priangan, Parahyangan, atawa Preanger.
Ku sabab kitu, loba kabudayaan Sunda dina mangsa harita anu robah, nuturkeun kabiasaan atawa kabudayaan masarakat Mataram jeung Walanda, komo ditambahan deui ku pangaruh Jepang jeung Indonesia.
Filosofi ieu henteu ngan ukur nyoko kana kakawasaan, tapi leuwih ka palayanan, tanggung jawab, jeung harmoni jeung alam sarta masarakat. Ieu di handap sababaraha konsép jeung filosofi utama dina kapamimpinan Sunda anu masih relevan dina jaman digital kiwari:
Konsép Pamingpin salaku “Rama” (Bapa) atawa “Indung” (Ibu). Filosofi ieu nekenkeun yén saurang pamingpin kudu miboga sikap saperti kolot pikeun rahayatna. Hartina, pamingpin kudu:
Ngayomi jeung ngajaga: Méré rasa aman jeung panyalindungan ka sakumna anggota masarakat.
Nungtun jeung ngadidik: Méré arahan anu bener, nanemkeun nilai-nilai luhur, sarta ngadorong kamajuan.
Mikanyaah jeung merhatikeun: Mintonkeun empati, ngarti kana kasusah rahayat, sarta usaha néangan solusi anu pangsaéna pikeun karaharjaan maranéhna.
Nilai-nilai Kautamaan (Tri Tangtu di Buana). Sanajan henteu sacara husus ngan ngeunaan kapamimpinan, konsép Tri Tangtu di Buana (tilu ketentuan di dunya) nyaéta Rama, Resi, Raja, mindeng dijadikeun rujukan dina ngarti peran pamingpin.
Rama (Bapa): Pamingpin salaku pangayom kulawarga jeung masarakat.
Resi (Pandita/Bijak): Pamingpin minangka nu miboga élmu pangaweruh, kearifan, jeung nilai-nilai spiritual. Anjeunna jadi sumber naséhat jeung panutan moral.
Raja (Panguasa): Pamingpin minangka nu boga kakawasaan sah pikeun ngatur jeung ngelola pamaréntahan.
Idealna, saurang pamingpin Sunda bisa ngahijikeun tilu peran ieu: miboga sipat kebapakan, nyekel kearifan, jeung bisa ngajalankeun kakawasaan kalayan adil.
Sipat-sipat Ideal Kapamimpinan Sunda (Sapta Krida)
Wawangi: Boga reputasi alus jeung dihormat.
Siliwangi: Mampu mawa kamakmuran jeung karaharjaan (istilah “Siliwangi” mindeng dikaitkeun jeung raja legendaris nu mawa kajayaan).
Satia: Satia kana sumpah jeung janji.
Gede Kawani: Boga kawani pikeun membela kabeneran jeung rahayat.
Tut Wuri Handayani: Sanajan ieu konsép pendidikan nasional, filosofi “di tukang méré dorongan” kacida relevanna jeung kapamimpinan Sunda nu nganut pemberdayaan ti tukang, lain ukur maréntah ti hareup.
Akil Balig: Bijaksana jeung déwasa dina mikir jeung meta.
Ngayuga: Mampu nyipta jeung ngamekarkeun hal anu mangpaat pikeun masarakat.
Prinsip-prinsip Kapamimpinan Sunda kudu katingali dina:
Silih Asah, Silih Asih, Silih Asuh: Silih nambah élmu, silih mikanyaah, jeung silih nungtun.
Tri Tangtu di Buana: Ngajaga harmoni antara manusa jeung Gusti (vertikal), manusa jeung sasama (horizontal), jeung manusa jeung alam.
Religiusitas: Kapamimpinan Sunda raket jeung nilai-nilai spiritual sarta hormat ka Sang Pencipta jeung tradisi karuhun.
Sakabéhna, filosofi kapamimpinan Sunda ngajarkeun yén pamingpin téh lain pangawasa absolut, tapi palayan anu ngayomi, nuntun, jeung usaha nyiptakeun karaharjaan jeung harmoni pikeun sakumna rahayat, dumasar kana kearifan lokal jeung nilai luhur. *
* Yaya Mulyana A. Aziz, Guru Besar Administrasi Pembangunan FISIP Unpas, Ketua Litbanh Paguyuban Pasundan, jeung Wakil Direktur Pascasarjana Unpas, nganjrek di Bandung, Jawa Barat.
Comments