Ku: Muhammad Andika Putra Nugraha
MUKA ponsel isuk-isuk ayeuna remen karasa siga narima warta layat nu teu eureun-eureun: bencana, korupsi, konflik. Wajar lamun loba jelema milih nutup aplikasi béja demi ngajaga kawarasan. Di dieu jurnalisme nyanghareupan dilema, sabab nepikeun kanyataan teu hartina kudu ngantep nu maca tanpa cekelan.
Fenomena ieu boga ngaran, nyaéta kacenderungan jelema ngajauhan béja lantaran ngarasa capé, hariwang, atawa teu daya. Survéy taunan Reuters Institute ngeunaan konsumsi béja digital mindeng nyatet gejala nu sarupa di loba nagara. Pikeun industri média, ieu mangrupa peringatan serius. Publik henteu eureun butuh inpormasi, tapi mimiti leungit alesan pikeun nuturkeunana.
Salah sahiji jawaban nu pantes dipertimbangkeun nyaéta jurnalisme konstruktif. Tapi istilah ieu sering salah harti. Jurnalisme konstruktif lain jurnalisme “positif” nu ngan masang kabar nu ngeunah. Lain deui humas nu nyamar jadi béja, komo deui cara lemes pikeun nyumputkeun kritik.
Prinsip dasarna tetep sarua jeung jurnalisme umumna: néangan fakta, mariksa kabeneran (verifikasi), jeung ngawasan kakawasaan. Bédana, manéhna henteu eureun dina patarosan “naon nu salah?”, tapi neruskeun ku “naon nu geus dicoba, kumaha hasilna, jeung naon nu bisa dipetik pangajaran?”
Candak conto liputan ngeunaan caah taunan di hiji kota. Liputan konvensional biasana ngarékam genangan, pangungsi, jeung silih tuding pajabat. Éta kabéh perlu. Tapi liputan konstruktif bakal nanya leuwih jauh: kota mana nu hasil nurunkeun dampak caah, kawijakan naon nu dipaké, sabaraha biayana, jeung naha cara éta can tangtu cocog di tempat séjén. Nu maca teu ngan nyaho aya masalah, tapi ogé nénjo yén éta masalah boga jalan kaluar nu bisa diperdebatkeun.
Aya sababaraha ciri nu ngabédakeunana. Kahiji, berorientasi solusi, nyaéta nyorot réspon kana masalah, lain ngan masalahna. Kadua, dumasar bukti. Solusi nu diliput kudu diuji, lengkep jeung kalemahan jeung watesanana, sangkan jurnalis teu robah jadi juru carios. Katilu, nempatkeun warga minangka palaku, lain ngan korban atawa panongton. Kaopat, méré kontéks sangkan nu maca ngarti kana masalah sacara utuh, lain sapotong-sapotong.
Tangtu lalakon ieu teu lempeng. Béja goréng mémang leuwih gampang narik klik, jeung rohangan redaksi nu kakurangan sumber daya mindeng teu kaburu ngalakukeun liputan jero ngeunaan solusi. Résiko séjén ogé nyata: tanpa disiplin verifikasi, liputan “solusi” gampang ngagulutuk jadi promosi program pamaréntah atawa produk pausahaan. Ku sabab kitu, jurnalisme konstruktif merlukeun standar nu leuwih ketat, lain leuwih leupas.
Di sisi séjén, aya alesan kuat pikeun nyobaan. Di tengah caah inpormasi jeung hoaks, kapercayaan mangrupa mata uang pangpentingna média. Nu maca nu ngarasa dibantu ngarti dunya, lain ngan dibuat hariwang, condong tetep satia jeung percaya. Pikeun masarakat, liputan nu nuduhkeun yén parobahan mungkin kajadian bisa numuwuhkeun partisipasi, sabab jelema leuwih daék usaha lamun ngarasa lampahna aya hartina.
Jurnalisme konstruktif ogé teu kudu ngadagoan parobahan gedé. Bisa dimimitian tina kabiasaan leutik di rohangan redaksi: nambahan hiji patarosan lanjutan dina unggal liputan masalah, néangan narasumber nu keur ngaupayakeun perbaikan, jeung jujur nyebutkeun naon nu can hasil. Mahasiswa jurnalistik ogé bisa ngalaksanakeunana ngaliwatan pers kampus.
Tungtungna, tugas jurnalisme lain ngajadikeun publik atoh, tapi ngajadikeun publik daya pikeun ngarti jeung nangtukeun sikep. Salila masalah terus mucunghul, patarosan “tuluy naon nu bisa dilakukeun?” pantes jadi bagian ti unggal béja. Jurnalisme nu wani ngajukeunana lain keur ngalemeskeun diri, tapi keur gawé leuwih serius.*
*Muhammad Andika Putra Nugraha, mahasiswa semester 7 Prodi Ilmu Jurnalistik Fidkom UIN Sunan Gunung Djati nu keur tatahar panalungtikan skripsi, nganjrek di Bandung, Jawa Barat.
Comments