Ku: Ridhazia
KURING kakara manggihan tulisan ti Kang Profesor Ganjar Kurnia, urut Rektor Universitas Padjadjaran di grup WAG diskusi MMR (Madrasah Malam Rabuan) UIN Sunan Gunung Djati Bandung.
Salaku aktivis 1998 sakaligus akademisi ti Tatar Sunda, Kang Ganjar ngébréhkeun deui kajadian sajarah reformasi di Indonesia tanggal 21 Méi 1998 nu ditandaan ku lengserna pangawasa Orde Baru, Présidén Soeharto.
Anjeunna nulis réfléksi ku kalimah nu santun tapi nyerep kana haté:
“ Tanggal 21 Méi 1998, kira-kira jam salapan isuk, Indonesia hudang bari hulu lieur. Kawas nu kakara begadang salila lima puluh tilu taun. Panonna beureum, dompétna ipis, dapurna paburantak, kampus-kampus pinuh ku gogorowokan, sarta tipi nyiarkeun adegan nu jarang kajadian di nagara tropis: saurang présidén nu geus lila pisan diuk, ahirna nangtung ogé tuluy balik katuhu majuuuuut jalan.
Soeharto mundur!”
Nalika Soeharto nyatakeun lengser, républik siga nu narik napas panjang. Tapi éta napas can sagemblengna lega. Sabab nu turun téh kakara présidénna. Cara mikir kakawasaan can tangtu milu turun. Korsi bisa waé kosong, tapi kabiasaan heubeul mindeng masih kénéh diuk di dinya bari pura-pura teu dipikawanoh.
Runtagna pangawasa Orde Baru dina mangsana kadéngé kawas panto beusi raksasa nu dibuka ti jero guha. Jalma-jalma ngaharéwos, sabagian ceurik, sabagian surak, sabagian deui can percaya.
Sabab salila puluhan taun, républik ieu siga nu diajarkeun yén kakawasaan téh barang karamat. Teu meunang dicekel, teu meunang dikritik, teu meunang dipariksa ku patalékan nu teuing tarik.
Sieun Dina Dada
Kitu cara Orde Baru jalan. Tertib dina beungeutna, tapi sieun dina jero dada. Aya pers nu sieun, partéy nu jinak, kampus nu dipolototan, buruh nu dibungkem, patani nu digusur, jeung rahayat nu diajar yén démokrasi téh “milih nu geus dipilihkeun”.
Nuju Kana Jurang
Rahayat mimiti sadar yén “stabilitas” téh tétéla bisa ogé hartina anteng-anteng nuju kana jurang. Mahasiswa turun ka jalan. Mawa poster, kawani, jeung beuteung nu meureun can kaburu sarapan.
Di jalan, maranéhna pahareup-hareup jeung aparat, gas cimata, pelor, jeung sagala rupa wangun kakawasaan nu ngarasa dirina leuwih gagah tibatan bebeneran.
Ieu Ironina
Dina réfléksina, Kang Ganjar nulis narasi:
“Urang sakabeh hasil ngaruntuhkeun jalma kuat, tapi can sapinuhna ngaruntuhkeun budaya sieun. Urang hasil muka kabébasan pers, tapi can réngsé nyanghareupan ributna informasi. Urang hasil ngadegkeun loba partéy, tapi can tangtu hasil nyiptakeun loba negarawan. Urang hasil ngajadikeun pamilu leuwih bébas, tapi waragad pulitik dijieun kacida mahalna nepi ka démokrasi kadang siga hajat rahayat nu kateringna dikawasaan ku oligarki.”
Jaman Reformasi
Reformasi méré urang kabébasan nyarita. Tapi kadang-kadang sanggeus nyarita, urang dipénta nyarita kalayan sopan, leuleus, santun, solutif, teu émosional, teu tendensius, teu ngaganggu investasi, teu nurunkeun éléktabilitas, jeung saéna mah teu kudu nyarita pisan.
Reformasi méré urang otonomi daérah. Tapi di sawatara tempat, korupsi ogé milu otonom. Baheula puseur teuing kuat, ayeuna daérah ogé diajar silih kuatkeun. Baheula upeti naék ka luhur, ayeuna mah bisa muter kreatif ka mana-mana.
“Tétéla korupsi ogé pinter nyaluyukeun diri jeung kurikulum démokrasi,” tulis Kang Ganjar. Sarta reformasi méré urang kabébasan politik.
Tapi pulitik dinasti tumuwuh kawas tutuwuhan hias di buruan kakawasaan. Dipupuk ku modal, disiram ku jaringan, dibere cahaya panonpoé ku partéy, tuluy dibéré labél: aspirasi rahayat.
Rahayat mémang matak héran. Ngaranna mindeng dipaké keur kapentingan nu teu salawasna sempet ménta idin ka rahayat.
Ulah Ngan Nostalgia
Ku kituna, ceuk Kang Ganjar, 21 Méi 1998 hadéna ulah ukur dipiéling ku nostalgia. Nostalgia mindeng bahaya. Éta ngajadikeun urang ngarasa geus meunang, padahal pertandingan can réngsé.
Reformasi lain poto hideung bodas mahasiswa di gedong DPR. Reformasi lain saukur rékaman pidato mundurna présidén.
Reformasi ogé lain ukur carita heroik nu dibacakeun unggal bulan Méi kawas doa saméméh rapat. Reformasi téh pagawéan nu matak capé.
Tanggal 21 Méi 1998 nyaéta poé nalika républik ngabuktikeun yén kakawasaan bisa aya tungtungna. Tapi sajarah sanggeusna ngajarkeun yén otoritarianisme teu salawasna perlaya babarengan jeung pangawasana.
Éta bisa hirup deui dina wangun nu leuwih lemes: dina pasal karét, buzzer bayaran, politik duit, pelemahan lembaga pangawas, kriminalisasi kritik, jeung imut pajabat nu teuing tenang nalika rahayat keur guligah.
Ku sabab kitu, patalékan urang kiwari lain deui: “Naha Soeharto bisa ragrag?” Patalékan nu leuwih penting nyaéta: “Naha sabagian cara heubeul masih betah cicing?”
Meureun reformasi urang kakara hasil ngaganti papan ngaran, can ngabongkar pondasi. Meureun sabab sanggeus panto kabébasan kabuka, sabagian jalma langsung nyéwakeun rohanganana keur kapentingan pribadi.
Tapi miéling 21 Méi tetep penting. Éta jadi pangéling yén rahayat moal salawasna cicing. Yén mahasiswa, buruh, ibu rumah tangga, padagang leutik, seniman, wartawan, jeung jalma-jalma biasa bisa jadi tanaga sajarah nalika kakawasaan geus lila teuing nutup ceuli.
Dina ahir tulisanna, Kang Ganjar nulis yén républik ieu kungsi hudang tabuh salapan isuk dina 21 Méi 1998, tapi sanggeus éta, ulah saré deui.*
* Ridhazia, dosen senior Fidkom UIN Sunan Gunung Djati, jurnalis jeung kolumnis, paniten psikologi jeung pasualan komunikasi sosial pulitik, nganjrek di Bandung, Jawa Barat.
Comments