Ku: Kohar Rasyidin
SundaNews (16/4/2025). Dina jaman digital ieu, kamekaran téknologi informasi jeung komunikasi (TIK) geus merambah ampir sakabéh aspék kahirupan manusa, boh dina widang atikan, bisnis, hiburan jeung da’wah. Salah sahiji kamajuan anu paling signifikan nyaéta datangna multi platform média sosial sareng digital, anu parantos ngarobih cara jalma berinteraksi, ngabagi inpormasi sareng kontén. Kalayan aksés internét anu beuki gancang sareng panggunaan alat sélulér, jalma ayeuna gaduh aksés anu henteu terbatas kana inpormasi dina bentuk téks, gambar, sora sareng pidéo, iraha waé sareng dimana waé
Parobahan pola komunikasi ieu ngabuka kasempetan gede pikeun sagala rupa sektor, kaasup sektor dakwah. Dakwah Islamiyah anu tadina dibatasan ku cara-cara tradisional saperti ceramah langsung di masjid, khutbah Jum’at, atawa program radio jeung televisi, kiwari bisa dihontal ku balaréa anu leuwih lega ngaliwatan rupa-rupa platform digital. Dakwah geus teu kaiket ku waktu jeung ruang, tapi bisa disebarkeun sacara global ngaliwatan internet. Ku kituna, téknologi digital méré kakuatan anyar pikeun dakwah Islam pikeun leuwih jauh, leuwih gancang jeung leuwih tepat sasaran.
Sanajan kitu, kamajuan téhnologis ogé mawa tantangan sorangan. Sanajan beuki loba jalma bisa ngakses eusi da’wah, teu sakabeh informasi medar di alam maya kualitas alus tur akurasi. Ieu nimbulkeun tangtangan dina ngajaga integritas informasi dakwah, dimana seueur eusina henteu diverifikasi, bahkan ngahaja nyebarkeun hoax sareng pamahaman anu salah ngeunaan agama. Ku kituna, penting pikeun komunikator Islam pikeun ngamangpaatkeun téhnologi ieu bijaksana tur tanggung jawab.
Jurnalisme Multiplatform salaku Solusi dina Dakwah Islamiyah
Salah sahiji solusi anu relevan pikeun maksimalkeun poténsi téknologi digital dina dakwah Islam nyaéta ngagunakeun konsép jurnalisme multiplatform. Konsep ieu nujul kana prakték nepikeun pesen atawa informasi ngaliwatan rupa platform digital nu disambungkeun tur ngarojong unggal lianna. Ku ngagunakeun multi-platform journalism, pesen dakwah lain ngan ukur ditepikeun ngaliwatan hiji saluran, tapi bisa disebarkeun ngaliwatan rupa-rupa média, saperti televisi, radio, website, aplikasi jeung média sosial.
Contona, ceramah agama Islam anu ditepikeun ku ulama bisa disiarkeun dina televisi jeung radio, tuluy diposting dina wangun vidéo atawa artikel dina website atawa blog. Kutipan anu pikaresepeun tina ceramah tiasa dibagikeun dina platform média sosial sapertos Instagram, Twitter, sareng Facebook, sedengkeun vérsi audio atanapi podcast tina ceramah tiasa disebarkeun ngalangkungan Spotify atanapi platform podcast anu sanés. Ku cara kitu, da’wah Islamiyah bisa leuwih gampang diaksés ku rupa-rupa golongan jeung dina rupa-rupa alat, boh ngaliwatan televisi, komputer atawa telepon sélulér.
Salian ti éta, jurnalistik multiplatform ogé ngamungkinkeun dakwah diluyukeun jeung karakteristik khalayak anu béda. Unggal platform digital boga ciri sorangan dina presenting eusi. Salaku conto, Instagram ngutamakeun eusi visual anu pondok, TikTok langkung cocog pikeun pidéo anu pondok, ngahibur, sedengkeun YouTube tiasa dianggo pikeun ceramah atanapi pangajaran anu langkung panjang, langkung jero. Ku ngamangpaatkeun rupa-rupa platform ieu, da’wah Islamiah bisa ditepikeun ku cara anu leuwih narik jeung relevan pikeun satiap hadirin, boh para nonoman anu aktif dina sosial media, boh anu resep kana kuliah panjang.
Panyebaran Dakwah Islamiyah anu Lega tur Mampuh
Salah sahiji kauntungan utama jurnalisme multiplatform dina dakwah Islam nyaéta kamampuan pikeun ngahontal pamiarsa anu langkung lega sareng langkung beragam. Baheula mah da’wah Islam mah ngan ukur bisa diaksés ku jalma-jalma nu deukeut masjid atawa nu ngadéngékeun siaran radio atawa televisi. Tapi, ku multiplatform, da’wah bisa nepikeun ka khalayak nu leuwih lega, kaasup nu aya di daerah terpencil, komo deui khalayak internasional nu teu kahontal ku cara dakwah tradisional.
Platform média sosial saperti YouTube, Instagram sareng Twitter ngamungkinkeun pesen-pesen da’wah disebarkeun sacara gancang sareng gampang. Contona, hiji video ceramah atawa ulikan bisa ditempo ku jutaan jalma dina ngan hitungan jam, tanpa aya larangan geografis. Sajaba ti éta, platform digital ngamungkinkeun dakwah Islam teu ngan ngahontal Muslim, tapi ogé komunitas non-Muslim anu bisa jadi kabetot dina diajar ngeunaan Islam. Ku kituna, multiplatform journalism nyadiakeun kasempetan pikeun ngawanohkeun Islam leuwih lega tur inclusively.
Kalayan rupa-rupa platform anu nyambung ieu, da’wah ogé tiasa disaluyukeun sareng karesep pamiarsa. Contona, pikeun jalma anu teu boga waktu pikeun lalajo video panjang, aranjeunna tiasa ngadangukeun versi pondok tina podcast. Pamirsa anu resep kana kontén visual tiasa ngaraosan infografis atanapi kutipan menarik anu dibagikeun via Instagram. Ku cara kieu, unggal panongton bisa milih platform nu paling cocog jeung kabiasaan maranéhna, sangkan da’wah bisa leuwih gampang narima jeung kaharti.
Interaktivitas dina Dakwah Ngaliwatan Média Digital
Kauntungan sejenna tina jurnalisme multiplatform nyaéta interaktivitas anu ngamungkinkeun panongton pikeun ilubiung dina prosés dakwah. Média sosial, khususna platform sapertos Instagram Live, YouTube Live, sareng TikTok, ngamungkinkeun pamiarsa tiasa berinteraksi langsung sareng da’i atanapi ulama anu nepikeun pesen dakwah. Audién bisa nanyakeun, méré koméntar, atawa malah ngabahas langsung jeung panyatur.
Interaktivitas ieu nyiptakeun hubungan anu langkung caket antara komunikator Islam sareng pamiarsa. Dina da’wah tradisional, audién ngan bisa jadi pendengar pasif anu teu bisa berinteraksi langsung jeung panyatur. Sanajan kitu, ku ngagunakeun média multiplatform, panongton boga kasempetan pikeun aktip kalibet, nanyakeun, atawa nyadiakeun respon anu bisa enrich diskusi. Ieu ogé mantuan nungkulan salah paham atawa misinformation, sabab da’wah bisa nyadiakeun klarifikasi langsung tina masalah anu dibahas.
Salian ti éta, ngaliwatan média sosial jeung platform digital, da’wah Islamiyah bisa dilaksanakeun sacara leuwih dinamis. Contona, da’i atanapi influencer Islam tiasa ngalakukeun live streaming pikeun ngajawab patarosan anu sering muncul di masarakat, atanapi ngayakeun diskusi interaktif ngeunaan topik ayeuna anu relevan sareng kahirupan umat Islam. Ku cara kitu, da’wah lain ngan ukur diwatesanan kana ceramah saarah, tapi jadi dialog anu ngawangun pamahaman anu hadé.
Tantangan dina Ngagunakeun Média Digital pikeun Dakwah Islamiyah
Sanajan multiplatform journalism mawa loba kaunggulan, aya sababaraha tantangan anu kudu disanghareupan dina nyebarkeun dakwah Islamiah ngaliwatan média digital. Salah sahiji tangtangan anu paling ageung nyaéta mastikeun eusi dakwah anu disebarkeun tetep saluyu sareng prinsip anu leres tina ajaran Islam. Di dunya maya anu terbuka pisan ieu, gampang pisan pikeun nyebarkeun inpormasi palsu atanapi nyasabkeun. Ku alatan éta, penting pikeun komunikator Islam boga pamahaman anu kuat sarta ngagunakeun sumber anu valid dina nepikeun pesen dakwah.
Jurnalisme multiplatform nujul kana prakték ngirimkeun warta sareng inpormasi ngaliwatan sababaraha platform média terpadu. Konsep ieu ngagabungkeun média tradisional sapertos televisi sareng radio sareng média énggal, sapertos situs wéb, blog sareng aplikasi mobile. Ku ngamangpaatkeun rupa-rupa média ieu, pesen atawa informasi bisa ngahontal panongton nu leuwih lega, ku cara nyaluyukeun bentuk jeung format eusi luyu jeung karakteristik unggal platform.
Dina kontéks dakwah Islamiah, multiplatform journalism lain ngan saukur ngadistribusikaeun eusi dakwah ngaliwatan rupa-rupa saluran, tapi ogé ngamangpaatkeun kakuatan unggal platform pikeun ngaoptimalkeun pesen anu bakal ditepikeun. Contona, ceramah agama bisa disebarkeun dina bentuk video panjang dina YouTube, atawa snippét motivasi da’wah bisa disebarkeun dina format téks jeung gambar dina Instagram atawa Twitter. Ku kituna, multiplatform journalism nyadiakeun kalenturan nu leuwih gede dina nepikeun pesen dakwah ka audiences rupa-rupa.
Ciri Média Multiplatform
Karakteristik média multiplatform tiasa ditingali tina dua sisi: kahiji, sifatna saling nyambung, sareng kadua, kamampuan pikeun nargétkeun pamiarsa anu langkung lega.
- Panyambungan antara platform: Dina jurnalisme multiplatform, hiji talatah tiasa dibagikeun dina sababaraha platform, sapertos TV, YouTube, Facebook, Twitter, Instagram, atanapi TikTok, ku silih ngalengkepan. Contona, program da’wah bisa disiarkeun dina TV, lajeng footage atawa sorotan acara bisa dibagikeun dina akun média sosial pikeun narik perhatian panongton ngora.
- Kalenturan format eusi: Unggal platform boga ciri béda. Contona, Instagram leuwih cocog pikeun eusi visual pondok tur metot, sedengkeun YouTube leuwih idéal pikeun ceramah panjang tur di-jero atawa eusi da’wah. Kalayan média multiplatform, unggal platform tiasa dianggo sacara optimal dumasar kana jinis eusi anu anjeun hoyongkeun.
Penyebarluasan Informasi Dakwah
Dakwah Islami dina dasarna tujuanana pikeun nyebarkeun pesen kahadéan sareng ajaran Islam ka umat manusa. Tapi ku rupa-rupa parobahan pola komunikasi di era digital, da’wah anu ngan ukur ngandelkeun cara tradisional saperti khutbah di masjid-masjid atawa ceramah di televisi geus teu cukup deui pikeun ngahontal khalayak anu leuwih lega, utamana generasi ngora anu beuki ngandelkeun kana. platform digital.
Jurnalisme multiplatform ngamungkinkeun da’wah Islamiyah disebarkeun langkung lega sareng langkung gancang. Ku ngagunakeun rupa-rupa saluran digital, da’wah bisa ditepikeun ampir tanpa watesan géografis jeung waktu. Contona, ngaliwatan YouTube, ulikan Islam anu dipidangkeun ku ulama tiasa diaksés ku umat Islam di sakuliah dunya, henteu paduli jarakna. Salian ti éta, da’wah ogé bisa diluyukeun jeung gaya hirup khalayak ngaliwatan rupa-rupa platform, saperti video pondok dina TikTok atawa podcast dakwah dina Spotify.
Ngahontal rupa-rupa kelompok
Média multiplatform ngamungkinkeun dakwah Islam pikeun ngahontal panongton anu leuwih rupa-rupa, kaasup nonoman, generasi Z, jeung profésional sibuk. Upamana, ngaliwatan platform Instagram jeung TikTok, eusi dakwah bisa dipidangkeun dina wangun anu leuwih énténg jeung gampang ditarimana, saperti motivasi Islam, kutipan hadits, atawa naséhat pondok. Di sisi anu sanés, ngalangkungan YouTube atanapi platform podcast, eusi da’wah anu langkung panjang sareng jero tiasa dipasihkeun pikeun anu peryogi inpormasi anu langkung rinci.
Ku ngagunakeun média multiplatform, da’wah Islam teu ngan ukur diwatesan ku hiji golongan umur atawa golongan sosial nu tangtu, tapi bisa nyangkem rupa-rupa lapisan masarakat. Hal ieu kacida pentingna dina nyebarkeun syiar Islam anu rahmatan lil alamin, atawa rahmat pikeun sakumna alam.
Interaktivitas jeung Tanggung jawab
Salah sahiji kaunggulan média multiplatform nyaéta sipatna interaktif. Platform digital sapertos Instagram Live, YouTube Live, sareng TikTok ngamungkinkeun pamirsa berinteraksi langsung sareng pendakwah atanapi ulama ngalangkungan koméntar, patarosan sareng jawaban, atanapi bahkan fitur streaming langsung. Hal ieu méré kasempetan ka hadirin pikeun leuwih aub dina prosés dakwah, lain ngan saukur narima talatah, tapi ogé dialog, tatanya, jeung ngabahas topik agama.
Interaktivitas ieu ogé ngamungkinkeun dakwah Islamiah leuwih responsif kana kabutuhan jeung patarosan umat. Contona, da’i bisa langsung ngabales patarosan ti hadirin ngeunaan masalah agama viral, nyadiakeun katerangan nu luyu jeung ajaran Islam, sarta mantuan pikeun ngabenerkeun pamahaman salah
Sanaos média multiplatform nawiskeun seueur kauntungan, aya sababaraha tantangan anu kedah disanghareupan dina ngalaksanakeunana pikeun dakwah Islam. Salah sahiji tantangan utama nyaéta mastikeun yén eusi anu ditepikeun tetep luyu sareng ajaran Islam sareng henteu nyebarkeun inpormasi palsu atanapi nyasabkeun. Dina dunya digital, gampang pisan informasi-informasi anu teu valid atawa hoax nyebar sacara luas, hal ieu bisa ngaruksak citra dakwah Islamiah.
Salian ti éta, aya ogé tangtangan anu patali jeung étika dina nepikeun pesen dakwah. Sakapeung, dina usaha narik perhatian panongton, sababaraha pihak ngarobah pesen da’wah jadi komoditi anu teuing komérsial atawa sensasional. Hal ieu bisa ngurangan ajén ilmiah jeung kasucian da’wah éta sorangan.
- Kasempetan pikeun Ngagunakeun Multiplatform Media
Di sisi séjén, média multiplatform nawarkeun kasempetan gede pisan pikeun dakwah Islam. Ku ngagunakeun data analitik jeung alat digital séjénna, komunikator Islam bisa ngukur panongtonna, diajar karesepna, jeung nyaluyukeun eusi dakwahna luyu jeung kapentingan jeung kabutuhan panongtonna. Upamana, ku cara nganalisis data tina média sosial, da’wah Islamiah bisa museur kana pasualan-pasualan anu ayeuna panas atawa jadi perhatian utama masarakat.
Kasempetan sejen nyaeta dina hal kreativitas. Dakwah Islamiyah henteu deui kudu ditepikeun dina wangun konvénsional, tapi bisa dilakukeun ku cara anu leuwih kréatif jeung metot, upamana ngaliwatan carita bergambar, animasi atawa visualisasi digital anu bisa narik perhatian audiens ngora.
Kacindekan
Jurnalisme multiplatform nawarkeun loba kasempetan pikeun ngaoptimalkeun sumebarna dakwah Islam di era digital. Ku ngamangpaatkeun multi platform digital nu geus aya, da’wah bisa sumebar leuwih lega, leuwih gancang jeung leuwih gampang diakses ku panongton nu rupa-rupa. Platform digital henteu ngan ukur ngamungkinkeun da’wah ngahontal komunitas Muslim di sakumna dunya, tapi ogé nyayogikeun rohangan pikeun interaktivitas antara komunikator sareng pamirsa Islam, sareng ngamungkinkeun dakwah diadaptasi kana kabiasaan sareng karesep pamirsa anu béda.
Sanajan kitu, tangtangan gedé tetep aya, utamana dina ngajaga katepatan informasi jeung étika nepikeun da’wah. Ku kituna, perlu taliti tur mibanda pamahaman anu jero dina ngamangpaatkeun téknologi pikeun dakwah, sangkan amanat anu ditepikeun tetep luyu jeung ajaran Islam anu sabenerna sarta méré mangpaat anu gedé pikeun umat. Kalayan pendekatan anu leres, multiplatform journalism tiasa janten sarana anu pohara efektif pikeun ngawujudkeun dakwah Islamiah anu langkung caket, langkung relevan sareng langkung efektif dina jaman digital ieu. *
* Kohar Rasyidin, mahasiswa nu keur nyusun tesis S2 Komunikasi Penyiaran Islam (KPI) Pascasarjana UIN Sunan Gunung Djati, sapopoena mancen tugas tenaga kependidikan (tendik) di paguron nu sarua, nganjrek di Bandung, Jawa Barat.
Comments