Ku: Alfian Shihabuddin
PERTANIAN mangrupa tulang tonggong ékonomi Indonesia, kalayan leuwih ti 40% warga nu ilubiung dina sektor ieu. Sanajan kitu, fenomena sosial, ékonomi, politik, jeung budaya nu patali jeung pertanian nunjukkeun kaperluan jeung kompleksitas nu jero, dimimitian tina peran patani salaku pilar sosial nepi ka tantangan modernisasi. Ieu tulisan ngulik opat unsur utama sosial,ékonomi, politik, jeung budaya dina kontéks pertanian Indonesia pikeun ngungkab dinamika nu mangaruhan kahirupan masarakat.
Dina widang sosial, pertanian ngabentuk struktur masarakat désa nu kuat, sabab kulawarga patani mindeng jadi unit produksi utama. Fenomena migrasi ti désa ka kota geus ngurangan tanaga pagawe tatanén, sabab barudak ngora leuwih milih pagawean di kota tibatan ngurus sawah. Kaayaan ieu nyiptakeun kasenjangan sosial, sabab patani sepuh hésé ngatur lahan, sedengkeun urbanisasi ngagedékeun jurang antara désa jeung kota. Sajaba ti éta, pertanian ogé ngawangun solidaritas komunal, saperti gotong royong dina mangsa panén, nu nguatkeun paguyuban masarakat.
Sacara ékonomi, pertanian nyumbang sakitar 13–14% kana PDB Indonesia, tapi loba patani nu kénéh hirup dina kamiskinan kusabab harga komoditas nu teu stabil jeung biaya input nu mahal. Ketergantungan kana impor pupuk jeung bibit ngakibatkeun karugian pikeun patani leutik, sedengkeun korporasi badag ngadominasi ekspor. Pandemi COVID-19 ogé ngajadikeun kaayaan leuwih parah, kalayan nurunna paménta ekspor saperti kelapa sawit jeung kopi, anu maksa loba patani balik kana tatanén subsisten. Dina sisi séjén, pertanian organik jeung pertanian berkelanjutan mimiti muncul salaku alternatif ékonomi anyar, sanajan aksés pasar masih kawates.
Politik pertanian di Indonesia dipangaruhan ku kawijakan pamaréntah nu sering robah, saperti program swasembada pangan nu henteu acan ngahontal tujuan. Korupsi dina distribusi subsidi pupuk jeung bibit ogé ngurangan kapercayaan patani ka pamaréntah, sedengkeun partai politik mindeng maké isu pertanian pikeun kampeun. Réformasi agraria nu dijangjikeun tacan pinuh direalisasikeun, kalayan konflik lahan antara patani jeung pausahaan perkebunan nu terus lumangsung. Dina jaman digital, politik pertanian ogé dipangaruhan ku médsos, tempat patani silih dukung pikeun nuntut kaadilan.
Budaya pertanian Indonesia pinuh ku tradisi, saperti upacara panén di Bali atawa ritual tolak bala di Jawa, nu nunjukkeun harmoni antara manusa jeung alam. Globalisasi ngarobah sababaraha tradisi ieu, kalayan asupna téknologi anyar anu ngaganti cara tatanén heubeul, misalna traktor anu ngalakukeun pagawean nu saacanna maké bajak sapi. Sanajan kitu, pertanian tetep jadi simbol identitas nasional, katempo dina lagu daerah jeung festival saperti Seren Taun di Jawa Barat. Dina jaman kiwari, budaya ieu masih dijaga ngaliwatan pendidikan agraria, sanajan generasi ngora leuwih resep kana budaya urban.
Tantangan tatanén Indonesia beuki rumit ku robahna iklim, nu nyababkeun gagal panén jeung banjir di wewengkon basisir.
Fenomena ieu mangaruhan sagala widang, ti sosial (relokasi warga) nepi ka ékonomi (nurunna produktivitas). Urbanisasi jeung industrialisasi ogé ngancam lahan tatanén, sabab loba lahan dialihfungsikeun pikeun perumahan atawa pabrik. Sanajan kitu, inovasi saperti tatanén vertikal jeung smart farming mimiti dilarapkeun, ngabuka harepan pikeun masa depan nu leuwih lestari.
Pikeun ngungkulan rupa-rupa fenomena ieu, diperlukeun gawé bareng lintas sektor. Pamaréntah perlu nguatkeun kawijakan anu inklusif, saperti subsidi tepat sasaran jeung pendidikan agraria, sedengkeun masarakat bisa ngarojong pertanian lokal ku cara ngagunakeun produk lokal. Kalayan pendekatan holistik, pertanian Indonesia bisa janten sektor anu kuat pikeun ngarojong kahirupan sosial, ékonomi, politik, jeung budaya bangsa.*
* Alfian Shihabuddin, mahasiswa Prodil Ilmu Jurnalistik Fidkom UIN Sunan Gunung Djati nu keur tatahar seminar proposal pikeun panalungtikan skripsi, nganjrek di Bandung, Jawa Barat.
Comments